EPR (Genişletilmiş Üretici Sorumluluğu) Nedir? 2026 Satıcı Uyum Rehberi

E-ticaretin küresel çapta büyümesi, ambalaj ve elektronik atıkların yönetimini hükümetler için bir öncelik haline getirmiştir. Bu noktada karşımıza çıkan en önemli kavram EPR (Extended Producer Responsibility), yani Genişletilmiş Üretici Sorumluluğu’dur. İlk olarak 1990’larda İsveç ve Almanya’da uygulanmaya başlayan bu çevre politikası, günümüzde Avrupa atık politikasının temel taşıdır.EPR, bir üreticinin piyasaya sürdüğü ürünün tasarım aşamasından ömür sonu yönetimine (atık toplama, ayıklama ve geri dönüşüm) kadar tüm süreçten sorumlu tutulması anlamına gelir.Peki, Amazon veya diğer global platformlarda satış yapan bir satıcı neden bu konuya odaklanmalı? Çünkü Avrupa Birliği direktifleri doğrultusunda, EPR artık sadece yerel üreticileri değil, sınır ötesi satış yapan her bir satıcıyı doğrudan etkilemektedir. Ayrıca Türkiye ve Birleşik Krallık gibi ülkeler de kendi özgün EPR yasalarını yürürlüğe koymuştur.Bu rehberde, EPR kategorilerinden kayıt numaralarına (ERN) kadar bilmeniz gereken tüm detayları keşfedeceğiz. Unutmayın, uyumluluk sadece yasal bir zorunluluk değil, aynı zamanda Amazon’daki listelemelerinizin korunması için bir sigortadır.

EPR Kapsamında Kimler “Üretici” Sayılır?

EPR mevzuatına göre “üretici” terimi, yaygın bilinenin aksine sadece fabrikanın sahibi olan kişi değildir. Çoğu durumda üretici, bir ürünü ilgili ülkede ilk kez piyasaya süren taraf olarak tanımlanır. Örneğin, Türkiye’de üretilen bir ürünü Almanya veya Fransa’daki bir müşteriye satıyorsanız, o ülkede yasal olarak üretici sizsiniz. Bu tanım; yerel üretim yapanları, ürün ithal edenleri ve fiziksel olarak o ülkede bulunmasa bile uzaktan satış yapan perakendecileri kapsar.

Özellikle Amazon FBA (Amazon Lojistik) kullanan satıcılar bu konuda dikkatli olmalıdır. Ürünü siz üretmeseniz dahi, Almanya veya Fransa gibi bir ülkeye “ithal eden” konumunda olduğunuz için ambalaj, elektrikli ekipman (EEE) veya pil kategorilerinde sorumlu tutulabilirsiniz. Bu nedenle, satmak istediğiniz her ülke için “Üretici miyim?” sorusunu sormanız ve profesyonel bir danışmanlık almanız gerekebilir. Çünkü yanlış statü belirlemek, eksik kayıt numaralarına ve dolayısıyla satışlarınızın durdurulmasına yol açabilir.

Temel EPR Kategorileri Nelerdir?

EPR yükümlülükleri her ürün grubu için geçerli değildir; belirli “EPR Kategorileri” altında toplanmıştır. En yaygın kategoriler ambalaj (packaging), elektrikli ve elektronik ekipmanlar (EEE) ve pillerdir (batteries). Bazı ülkelerde ise tekstil, mobilya veya tek kullanımlık plastikler gibi ek kategoriler de mevcuttur. Örneğin Fransa’da “Eşsiz Tanımlama Numarası” (UIN) tüm bu kategoriler için istenirken, Almanya’da ambalaj için LUCID, elektronikler için WEEE-Reg.Nr. gibi farklı sistemler kullanılır.

Sattığınız ürünün hangi kategoriye girdiğini belirlemek, uyumluluk sürecinin temelidir. Eğer pille çalışan bir oyuncak satıyorsanız, hem ambalaj hem oyuncak (EEE) hem de piller için üç farklı kategoride kayıt yaptırmanız gerekebilir. Ayrıca, Ağustos 2025’ten itibaren Avrupa genelinde yeni ambalaj atığı yönetmeliklerinin devreye girmesiyle birlikte, kayıt gereklilikleri daha da spesifik hale gelecektir. Bu nedenle, portföyünüzdeki her ürünün yaşam döngüsünü bu kategoriler ışığında analiz etmelisiniz.

Üretici Sorumluluk Kuruluşları (PRO) ve Görevleri

Bireysel bir satıcı olarak Almanya veya Fransa’nın her sokağındaki atıkları toplamanız imkansızdır. İşte bu noktada Üretici Sorumluluk Kuruluşları (PRO) devreye girer. PRO’lar, üreticiler adına atık yönetimi ve geri dönüşümü organize eden hizmet sağlayıcılardır. Çoğu ülkede, bir PRO ile sözleşme imzalamak yasal bir zorunluluktur. Bu kuruluşlar, topladıkları “EPR ücretleri” ile yerel atık yönetim şirketlerini finanse eder ve sizin adınıza yasal geri dönüşüm kotalarını doldurur.

PRO’lar ülkeden ülkeye farklı isimlerle anılabilir; örneğin “uyumluluk sistemleri”, “eko-organizasyonlar” veya “dual sistemler” bu kuruluşların diğer adlarıdır. Bir PRO ile anlaştıktan sonra düzenli olarak satış verilerinizi raporlamanız ve ambalaj/ürün miktarına göre ücret ödemeniz gerekir. Örneğin, “Der Grüne Punkt” Almanya’daki en bilinen PRO’lardan biridir. Bu kuruluşlarla kurduğunuz iş birliği, yasal uyumluluğunuzun finansal kanıtını oluşturur ve Amazon panelinde ihtiyaç duyacağınız kayıt numaralarını almanıza olanak sağlar.

EPR Kayıt Numaraları (ERN) ve Doğrulama

Kayıt numaranız (ERN), resmi makamlara veya PRO sistemlerine kayıt olduğunuzun en somut kanıtıdır. Almanya’da bu numara ambalaj için LUCID numarasıyken, Fransa’da her kategori için geçerli olan 15 haneli bir UIN formatındadır. Amazon, bu numaraları “Hesap Sağlığı” sayfasındaki “Yasal Uyumluluk” kutusu aracılığıyla toplar. Numarayı sisteme girdiğinizde, Amazon ilgili devlet kurumuyla (örneğin Almanya’da ZSVR veya stiftung ear) iletişime geçerek numaranın geçerliliğini doğrular.

Doğrulama süreci genellikle 5 iş günü sürer ancak yoğun dönemlerde bu süre uzayabilir. Eğer numaranız “Valid” (Geçerli) olarak işaretlenirse, o pazar yerinde güvenle satış yapmaya devam edebilirsiniz. Ancak “Invalid” (Geçersiz) uyarısı alırsanız, genellikle vergi numaranızın veya şirket adınızın kayıt portalındaki bilgilerle eşleşmediği anlamına gelir. Bu durumlarda, Amazon listelemelerinizi askıya almadan önce hızlıca düzeltme yapmanız hayati önem taşır. Unutmayın, Amazon artık kendi adına (pay-on-behalf) ödeme yapma veya uyumsuz teklifleri kaldırma yetkisine sahiptir.

Amazon Satıcıları İçin Finansal ve Raporlama Sorumlulukları

EPR uyumluluğu sadece bir numara almaktan ibaret değildir; beraberinde sürekli bir finansal yükümlülük getirir. İşletmelerin üç ana sorumluluğu vardır: Finansal, Geri Alım ve Bilgi verme. Finansal sorumluluk kapsamında, sattığınız ürün miktarına göre düzenli olarak PRO’lara ücret ödersiniz. Bazı ülkelerde, eski ürünleri müşteriden ücretsiz geri alma (take-back) hizmeti sunmanız veya müşteriyi geri dönüşüm yöntemleri hakkında bilgilendirmeniz de gerekebilir.

Raporlama süreci ise işin idari kısmıdır. Amazon Satıcı Paneli’ndeki “EPR Kategori Raporları” (EPR Category Reports) aracılığıyla, hangi ülkede ne kadar satış yaptığınızı ve ne kadar ambalaj/ürün piyasaya sürdüğünüzü takip edebilirsiniz. Bu raporlar, ödemeniz gereken ücretleri hesaplamanıza yardımcı olur. Ancak raporlardaki verilerin doğruluğunu kontrol etmek ve son beyanı ilgili makama iletmek tamamen satıcının sorumluluğundadır. Yanlış beyanlar, geriye dönük cezai işlemlere neden olabilir.

Almanya ve Fransa Arasındaki Temel Farklar

Avrupa’da satış yapanlar için Almanya ve Fransa en büyük iki pazardır, ancak EPR süreçleri farklılık gösterir. Almanya’da hem idari bir kuruma (Ambalaj için ZSVR, Elektronik için stiftung ear) kayıt olmalı hem de bir PRO ile sözleşme yapmalısınız. Fransa’da ise süreç daha çok PRO (eko-organizasyon) odaklıdır; sadece ilgili PRO’ya kayıt olmanız genellikle yeterli olur ve ardından sistem size otomatik olarak bir UIN (Eşsiz Tanımlama Numarası) atar.

Ayrıca, Fransa’da 2022’den itibaren mobilya, oyuncak ve bahçe malzemeleri gibi kategoriler de EPR kapsamına alınmıştır. Almanya ise şu an için ambalaj, pil, EEE ve tek kullanımlık plastiklere odaklanmaktadır. Bu nedenle, tek bir ülkedeki uyumluluğunuzun tüm Avrupa için geçerli olacağını varsaymamalısınız. Her ülke için ayrı kayıt süreçlerini takip etmek ve o ülkeye özel ERN numaralarını Amazon’a ibraz etmek zorundasınız.

Satışların Durmaması İçin Alınması Gereken Aksiyonlar

EPR uyumluluğunu sağlamak için beklemeyin; çünkü Amazon yasal yükümlülükleri gereği uyumsuz listelemeleri önceden haber vererek devre dışı bırakır. İlk adım olarak, sattığınız ürünlerin kategorilerini (ambalaj, EEE, pil vb.) netleştirin. Ardından, Amazon’un sunduğu “EPR Kayıt ve Dosyalama Hizmetleri”nden (EPR Registration and Filings Services) veya StartSmart gibi profesyonel danışmanlık ağlarından destek alarak kayıtlarınızı başlatın.

Eğer ürünleriniz EPR nedeniyle askıya alınmışsa, “Reinstating Inactive Listings” sayfasındaki kılavuzları takip ederek geçerli numaralarınızı sisteme girin. Amazon’un doğrulama sürecini (5+ iş günü) hesaba katarak aksiyonlarınızı erkenden planlayın. Ayrıca, FBA veya Self-Ship (kendi gönderen) olmanızın bir önemi yoktur; EPR kuralları tüm gönderim modelleri için istisnasız geçerlidir. Sonuç olarak, şeffaf bir raporlama ve zamanında ödeme, küresel pazarda kalıcı olmanın anahtarıdır.

Bu konuyla ilgili Almanya EPR Ambalaj Yasası (VerpackG) ve LUCID Kayıt Rehberi 2026 yazımızı da okuyabilirsiniz.

Amazon FBA ile Almanya’da satış yapmak istiyorsanız Almanya’da LUCID numarasına sahip olmanız, LUCID numaranızı Amazon’a bildirmeniz ve yıllık satış hacminize göre Almanya’da LUCID için ücret ödemeniz gerekir. StartSmart’ın Amazon Almanya’da satış konusunda çözümleri hakkında bilgi almak için tıklayın.